Lydialılar döneminde Kral Yolunun Sivas’tan geçişi,
yörenin önemini daha da arttırmıştır. Bugünkü il
merkezinin bulunduğu yerde o dönemde Sebasteia isimli
bir kentin olduğu bilinmektedir.



MÖ.IV.yüzyılın ikinci yarısında Persleri ortadan
kaldıran Makedonya Krallığı bir süre yöreye hakim olmuş,
İskender’in ölümünden sonra Kapadokia Krallığına
bağlanmıştır. Uzun bir süre Pontus ve Ermeni
Krallıklarının yönetiminde kalan yöre, MS.17’de bütün
Kapadokia ile birlikte Roma egemenliği altına girmiştir.
Bu dönemde kısa sürelerle Partların ve Sasanilerin eline
geçmiş, Bizans döneminde ise Armeniakon Themasının
sınırları içerisinde kalmıştır. XI.yüzyılda ise
Bizans’ın Sebasteia Themasına bağlanmıştır.



Malazgirt Savaşı’ndan önce Selçuklular yöreye akınlar
düzenlemiş ve bazı Türkmen grupları da buraya
yerleşmişlerdir. Bu arada Selçuklulardan Elbasan kısa
süre yörede hakimiyet kurmuştur. Malazgirt Savaşı’ndan
(1071) sonra Türkmen boylarının yöreye yerleşimi hız
kazanmıştır. Kısa bir süre Selçuklu egemenliği altında
kalan Sivas’ta Danişmendli Beyliği kurulmuştur (1075).




Danişmend Beyliğinin taht kavgaları ile zayıf
düşmesinden sonra Anadolu Selçuklularını yeniden
birleştiren I.Mesud, 1152’de Sivas’ı ele geçirmiştir.
Bundan sonra 1175’te II.Kılıçarslan tarafından kesin
olarak Selçukluların hakimiyetine girmiştir. Ardından
İzzeddin Keykavus Sivas’ı başkent yapmış, uzun süre
Sivas’ta kalarak Sivas’ imar etmiş ve geliştirerek büyük
bir ilim merkezi haline getirmiştir. İzzettin
Keykavus’un türbesi, medresesi o dönemden günümüze
gelebilen yapılar arasındadır. 



İzzeddin
Keykavus’un ölümünden (1220) sonra yerine geçen Alaeddin
Keykubat zamanında Anadolu Selçuklularının en parlak
dönemi olmuştur. Alaaddin Keykubat Moğol tehlikesini
görerek Sivas’ı 1224’te surlarla çevirerek korunaklı
duruma getirmiştir. II.Gıyasettin Keyhüsrev zamanında
kötü yönetimden ötürü, sıkıntı çeken halk, 1240
yıllarında ayaklanarak Sivas’ı yağmalamışlardır. Bu
sırada Moğollar Anadolu’yu ele geçirmek üzere harekete
geçmiş, Gıyasettin Keyhüsrev’i 1243’te Kösedağı
Savaşı’nda yendikten sonra Sivas’ı ele geçirmişlerdir.
Bundan sonra Moğollar yöreye egemen olmuş, Moğollara
bağlı Selçuklular, Moğolların kurduğu İlhanlı Devleti
Sivas’ı yönetmiştir. Sivas bu dönemlerde büyük gelişme
göstererek önemli bir ticaret ve bilim kenti olmuştur.




İlhanlılar döneminde Demirtaş Sivas’a yerleşmiş ve
istiklalini ilan ederek Sivas’ta uzun yıllar saltanatını
sürdürmüştür. Demirtaş’tan sonraki Sivas Valiliğine
Alaeddin Eratna oğlu Gıyasettin Mehmet, Alaeddin Ali ve
oğlu Mehmet Bey gelmiştir. Kadı Burhaneddin Mehmet Beyi
yerinden uzaklaştırarak Sivas’ta kendi adına bir devlet
kurmuştur. Bu dönemde Burhaneddin Bey Sivas’ı onarmış,
surların etrafına hendekler kazdırarak kaleyi
güçlendirmiştir. Ancak Akkoyunlulardan Kara Osman ile
yapılan savaşta ölmüş ve yerine oğlu Alaaddin geçmiştir.
Bu dönem Anadolu’da Moğol ve Osmanlılar arasındaki
savaşların, çekişmelerin başladığı dönemdir. Yıldırım
Beyazıt Amasya’yı alarak Sivas’a yaklaşmış, o sırada
Karamanoğullarının baskısına dayanamayan Alaaddin Bey de
Sivas’ı Osmanlılara teslim etmiştir.



Yıldırım
Beyazıt, büyük Şehzadesi Emir Süleyman’ı şehre vali
olarak tayin etmiştir. Sivas Osmanlıların eline
geçtikten bir yıl sonra 1400 yılında Timur’un istilasına
uğramıştır. Bu dönemde şehir Timur tarafından
yağmalanmış ve yakılmıştır. Sivas 1413’te yeniden
Osmanlı topraklarına katılmış, 1472’de de Akkoyunluların
saldırılarına uğramıştır.



Osmanlı yönetiminde Rumiye-i Sugra içerisinde yer alan
Sivas yöresi 1511’de Şahkulu, Baba Tekeli ayaklanmasında
önemli rol oynamıştır. Yavuz Sultan Selim bu ayaklanmayı
bastırmış ve Rum eyaletini Paşa Sancağı yapmıştır. Daha
sonra Amasya, Çorum, Tokat kısmi olarak Malatya ve
Kayseri illeri Sivas’a bağlı birer sancak
olmuştur.Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nde Sivas’tan 40
ilkokul, 1000 dükkan, 18 han, 40 kadar çeşmesi
olduğundan söz etmektedir.



XVI.-XVII.yüzyıllarda Celali Ayaklanmalarının en etkili
olduğu yerler arasında idi. XIX.yüzyıl sonlarında
Sivas’taki Ermeni ayaklanmaları Sultan II.Abdülhamit’in
kurdurduğu Hamidiye Alayları tarafından bastırılmıştır.
Bu arada Kafkasya’dan gelen Çerkez göçmenleri Sivas’ın
Uzunyayla kesimine yerleştirilmiştir.



I.Dünya
Savaşı’ndan sonra, Milli Mücadele Sivas’taki kongre ile
başlamıştır. Mustafa Kemal Paşa 19 Mayıs 1919’da
Samsun’a çıkmış, Amasya ve Tokat Kongrelerinden sonra 27
Haziran 1919’da Sivas’a gelerek burada bir kongre
yapılmasına karar vermiştir. Mustafa kemal Paşa ve
beraberindeki heyet 4 Eylül 1919’da bugünkü Atatürk
Kongre ve Etnoğrafya Müzesi olan binada Sivas Kongresini
yapmıştır.

Sivas Kongresi öncesinde General Ali Fuat Cebesoy,
Rauf Orbay ve Refet Bele ile buluşan Mustafa Kemal Paşa
21-22 Haziran 1919’da bir genelge yayınlayarak
İstanbul’daki bazı devlet adamları başta olmak üzere
komutanlara özel mektuplar yazmıştır. Bu genelge ve
mektuplarda “ Milletin istiklâlini kurtarmak için, her
türlü tesir ve baskıdan uzak bir millî heyetin kurulması
gerekmektedir. Bunun için yazışmalar sonunda,
Anadolu’nun en güvenilir yeri Sivas’ta Millî Kongrenin
toplanması kararlaştırılmıştır. Fırka (parti)
anlaşmazlıkları gözetilmeden her sancaktan, halkın
güvenini kazanmış üç murahhasın (delegenin ), mümkün
olan çabuklukla yola çıkarılması gerekir. Her ihtimale
karşı bunun bir ‘millî sır’ olarak tutulması ve gereken
yerlerde yolculuğun değişik adla ve kılıkla yapılması
lâzımdır. Müdafa-i Hukukı Millîye Cemiyetleri ve
Belediye Başkanlıklarınca murahhasların seçilmesi ve
yola çıkarılması hakkında, vatanseverlikle yardımcı
olmanızı; ve onların adlarıyla yolculuk tarihlerinin
telgrafla bildirilmesini istirham eylerim” yazılmıştır.




Sivas
Kongresinde alınan kararlar bir bildiri olarak
yayınlanmıştır:

“Mondros Mütarekesinin imzalandığı anda Osmanlı
ülkesinin sınırları içerisinde kalan bölgeler bir
bütündür, parçalanamaz, birbirinden ayrılamaz. Bunu
çiğnemeye yönelik her türlü işgal ve müdahaleye silahla
karşı koymak, meşru müdafaa hakkını kullanmaktır.
Osmanlı hükümeti dış baskı karşısında ülke
topraklarından bir bölümünü terk etmeye yönelirse buna
karşı direnilecektir. Milletin bağımsızlığını, ülkenin
bütünlüğüne saygı duyulması koşulu ile başka devletlerin
ekonomik, sınai ve teknik yardımları memnunlukla kabul
edilecektir. İstanbul hükümeti de diğer medeni
ülkelerin, hükümetleri gibi milli iradeye saygı
göstermeli, bu amaçla Meclis-i Mebusanı bir an önce
toplantıya çağırmalı, aldığı kararları o meclisin
denetiminden geçirmelidir. Ülkedeki tüm direniş
örgütleri birleştirilmiş, Anadolu ve Rumeli Müdafa-i
Hıkık Cemiyeti adı altında toplanmıştır. Mevzii
dernekler bu cemiyetin birer şubesi olacaktır. Anadolu
ve Rumeli Müdafa-i Hukuk Cemiyeti, Heyeti Temsiliye adı
altındaki merkez tarafından yönetilecektir. Bu kurul
gerektiğinde İdare-i Muvakkadi ilanına yetkili
olacaktır.”



Cumhuriyetin ilanından sonra Sivas, il konumunu
sürdürmüştür.



Sivas’ta
günümüze gelebilen tarihi eserler arasında; Ulu Cami
(1196-1197), Şifaiye Medresesi (1217), Buruciye
Medresesi (1271), Çifte Minareli Medrese (1271), Gök
Medrese (1271), Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası (1228),
Abdülvahap Gazi Türbesi (XVII.yüzyıl), Şeyh Hasan Bey
Kümbeti (1347), Ahi Emir Ahmet Türbesi (Güdük Minare)
(1333), Kadı Burhaneddin Türbesi, Abdülvahab-i Gazi
Türbesi, Şemseddin Sivasi Türbesi, Zara’da Şeyh Merzuban
Türbesi, İmranlı’da Cogi Baba Türbesi, Yıldızeli’nde Pir
Sultan Abdal Türbesi, Yıldız Köprüsü (XIII.yüzyıl), Eğri
Köprü, Boğaz Köprü, Meydan Camisi (1564), Kale Camisi
(1580), Ali Ağa Camisi (1589), Ali Baba Camisi (1792),
Behram Paşa Hanı (1573), Kurşunlu Hamam (1576), Meydan
Hamamı (XVI.yüzyıl), Taşhan (XIX.yüzyıl), Ziyabey
Kütüphanesi (1908), Vali Halil Rıfat Paşa’nın yaptırdığı
Hükümet Konağı (1884), Jandarma Binası (1908), Atatürk
Kongre ve Etnaoğrafya Müze Binası (Eski Lise-Sivas
Sultanisi) (XIX.yüzyıl) ve Türk sivil mimari
örneklerinden eski Sivas evleri bulunmaktadır.



Hafik Gölü, Zara Tödürge Gölü, Gürün Gökpınar Gölü,
Sızır Şelalesi, Eğriçimen yaylası, Kardeşler Ormanı,
Kale Park, Sıcak Çermik, Soğuk Çermik, Balıklı Çermik
ilin doğal güzellikleri olup aynı zamanda mesire
yerleridir.



 

Kenthaber Kültür Kurulu

Fotoğraflar, kenthaber arşivi, www.sinop.gov.tr ve
www.divrigimuftulugu.gov.tr adreslerinden alınmıştır.